Persoonsgebonden budget (PGB) voor ouderenzorg

Wat is een persoonsgebonden budget (PGB)?

Een persoonsgebonden budget (PGB) is een geldbedrag dat u van de overheid ontvangt om zelf zorg, begeleiding of ondersteuning in te kopen. In plaats van dat de gemeente of het zorgkantoor een zorgaanbieder voor u regelt, krijgt u de vrijheid om zelf te bepalen wie uw zorg levert en hoe deze eruitziet. Het PGB is in Nederland al sinds 1996 beschikbaar en wordt jaarlijks door honderdduizenden mensen gebruikt.

Het idee achter het PGB is dat de zorgvrager zelf het beste weet welke zorg bij hem of haar past. Dit geldt zeker voor ouderen die specifieke wensen hebben, bijvoorbeeld een vaste zorgverlener die hun taal spreekt, een dagbestedingslocatie die aansluit bij hun interesses, of thuiszorg op tijdstippen die passen bij hun dagritme. Met een PGB kunt u deze wensen realiseren.

Via welke wetten kunt u een PGB ontvangen?

Een PGB kan worden aangevraagd via drie verschillende wetten, afhankelijk van de aard en zwaarte van de zorgbehoefte. Ten eerste via de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), voor ondersteuning zoals huishoudelijke hulp, begeleiding en dagbesteding. De aanvraag loopt via uw gemeente. Ten tweede via de Wet langdurige zorg (WLZ), voor intensieve, langdurige zorg wanneer u blijvend 24 uur per dag toezicht of zorg nodig heeft. De aanvraag loopt via het zorgkantoor in uw regio, na een indicatie van het CIZ. Ten derde via de Zorgverzekeringswet (ZVW), voor verpleging en verzorging thuis, zoals wijkverpleging. De aanvraag loopt via uw zorgverzekeraar.

PGB versus zorg in natura: de belangrijkste verschillen

Wanneer u recht heeft op zorg, kunt u in de meeste gevallen kiezen tussen een PGB en zorg in natura (ZIN). Bij zorg in natura regelt de gemeente of het zorgkantoor de zorg voor u. U krijgt een zorgaanbieder toegewezen en de rekening wordt rechtstreeks betaald. Bij een PGB neemt u zelf de regie in handen. Beide opties hebben hun eigen voor- en nadelen.

Voordelen van het PGB

Het grootste voordeel van een PGB is de keuzevrijheid. U kiest zelf uw zorgverlener, of dat nu een professionele organisatie is, een zelfstandige zorgverlener of iemand uit uw eigen netwerk, zoals een familielid of buurvrouw. Daarnaast biedt het PGB flexibiliteit in de planning: u spreekt samen met uw zorgverlener af wanneer en hoe de zorg wordt geleverd. Dit maakt het makkelijker om de zorg af te stemmen op uw persoonlijke situatie en dagritme.

Nadelen van het PGB

Een PGB brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. U bent zelf verantwoordelijk voor het vinden van geschikte zorgverleners, het opstellen van zorgovereenkomsten, het bewaken van de kwaliteit en het bijhouden van de administratie. Wanneer u of uw vertegenwoordiger hier niet toe in staat is, kan een PGB meer stress opleveren dan gemak. Bovendien is het PGB-tarief doorgaans lager dan het tarief dat voor zorg in natura geldt, wat betekent dat sommige professionele zorgaanbieders niet bereid zijn om tegen PGB-tarief te werken.

Wanneer is een PGB de juiste keuze?

Een PGB past bij u als u bewust zelf de regie wilt voeren over uw zorg, als u een specifieke zorgverlener op het oog heeft die niet via de reguliere route beschikbaar is, als u de zorg op ongebruikelijke tijdstippen nodig heeft, of als u iemand uit uw eigen netwerk wilt inhuren. Is de administratie een drempel? Dan kunt u overwegen om een PGB-beheerder in te schakelen die de administratie voor u verzorgt, al brengt dit extra kosten met zich mee.

Wie komt in aanmerking voor een PGB?

Niet iedereen die recht heeft op zorg kan automatisch een PGB krijgen. Er gelden voorwaarden die ervoor moeten zorgen dat het budget verantwoord wordt besteed en dat de kwaliteit van de zorg gewaarborgd blijft.

Voorwaarden voor een PGB via de WMO

Om via de WMO een PGB te ontvangen, moet u bij uw gemeente aantonen dat u (of uw vertegenwoordiger) in staat bent om het PGB te beheren. Dit betekent dat u zelf zorgverleners kunt selecteren, zorgovereenkomsten kunt afsluiten en de kwaliteit van de zorg kunt beoordelen. Daarnaast moet u kunnen motiveren waarom zorg in natura niet passend is voor uw situatie. Elke gemeente mag eigen beleidsregels hanteren, dus de exacte voorwaarden kunnen per gemeente verschillen.

Voorwaarden voor een PGB via de WLZ

Voor een PGB via de WLZ heeft u allereerst een WLZ-indicatie van het CIZ nodig. Vervolgens vraagt u het PGB aan bij het zorgkantoor in uw regio. Het zorgkantoor beoordeelt of u voldoende in staat bent om het budget te beheren en of de zorg die u wilt inkopen van voldoende kwaliteit is. U moet een budgetplan indienen waarin u beschrijft welke zorg u gaat inkopen, bij welke zorgverleners en tegen welk tarief. Het zorgkantoor voert ook een zogenaamd 'bewuste keuze-gesprek' om vast te stellen dat u goed begrijpt wat een PGB inhoudt.

De rol van de vertegenwoordiger

Wanneer de oudere zelf niet in staat is om het PGB te beheren, bijvoorbeeld vanwege dementie of andere cognitieve beperkingen, kan een vertegenwoordiger het PGB aanvragen en beheren. Dit is vaak een partner, kind of andere naaste. De vertegenwoordiger neemt dan alle verantwoordelijkheden over, van het selecteren van zorgverleners tot het goedkeuren van declaraties bij de SVB. Het is belangrijk dat deze vertegenwoordiger voldoende tijd en vaardigheden heeft om deze taak op zich te nemen.

PGB aanvragen: stap voor stap

Het aanvragen van een PGB verloopt in verschillende stappen. Het proces verschilt enigszins afhankelijk van of u het PGB via de WMO, WLZ of ZVW aanvraagt, maar de grote lijn is vergelijkbaar.

Stap 1: Bepaal via welke wet u het PGB aanvraagt

De eerste stap is vaststellen welke wet van toepassing is op uw situatie. Heeft u ondersteuning nodig bij het dagelijks leven, zoals begeleiding, dagbesteding of huishoudelijke hulp? Dan valt dit onder de WMO en loopt de aanvraag via uw gemeente. Heeft u blijvend intensieve zorg nodig met 24-uurs toezicht? Dan valt dit onder de WLZ en heeft u eerst een CIZ-indicatie nodig. Heeft u verpleging of verzorging thuis nodig? Dan valt dit onder de ZVW en loopt de aanvraag via uw zorgverzekeraar. Uw huisarts of wijkverpleegkundige kan u helpen bij het bepalen van de juiste route.

Stap 2: Dien de aanvraag in

Bij een WMO-aanvraag meldt u zich bij het WMO-loket van uw gemeente. Er volgt een keukentafelgesprek waarin een consulent uw situatie in kaart brengt. Geef tijdens dit gesprek duidelijk aan dat u de voorkeur geeft aan een PGB boven zorg in natura, en leg uit waarom. Bij een WLZ-aanvraag vraagt u eerst een indicatie aan bij het CIZ. Zodra de indicatie is afgegeven, neemt het zorgkantoor contact met u op. U geeft aan dat u een PGB wilt en dient een budgetplan in. Bij een ZVW-aanvraag neemt u contact op met uw zorgverzekeraar en vraagt u een PGB aan voor verpleging en verzorging.

Stap 3: Het bewuste keuze-gesprek

Bij de WLZ en in sommige gemeenten bij de WMO vindt een bewuste keuze-gesprek plaats. Hierin wordt beoordeeld of u goed begrijpt wat een PGB inhoudt, of u in staat bent om het budget te beheren en of u weet welke zorg u wilt inkopen. Bereid u goed voor op dit gesprek: weet welke zorgverleners u wilt inhuren, hoeveel uur zorg u nodig heeft en hoe u de kwaliteit gaat bewaken.

Stap 4: Stel zorgovereenkomsten op

Zodra uw PGB is toegekend, sluit u zorgovereenkomsten af met uw zorgverleners. Hierin legt u vast welke zorg wordt geleverd, hoeveel uur per week, tegen welk uurtarief en welke afspraken er gelden over vakantie, ziekte en opzegging. De SVB biedt standaard zorgovereenkomsten aan die u kunt gebruiken. De overeenkomsten moeten worden goedgekeurd door de SVB voordat de betalingen kunnen starten.

Stap 5: Start de zorg

Nadat de SVB de zorgovereenkomsten heeft goedgekeurd, kan de zorg van start gaan. De zorgverlener declareert de gewerkte uren en u keurt de declaraties goed via het SVB-portaal. De SVB betaalt vervolgens de zorgverlener uit. Houd er rekening mee dat het gehele aanvraagproces enkele weken tot maanden kan duren, dus begin op tijd met de aanvraag.

Hoogte van het PGB: wat kunt u verwachten?

De hoogte van het PGB hangt af van meerdere factoren: de wet waaronder het PGB valt, de zwaarte van uw indicatie, het type zorg dat u nodig heeft en of u professionele of niet-professionele zorgverleners inhuurt.

PGB-tarieven via de WMO

Bij de WMO bepaalt uw gemeente de hoogte van het PGB. De tarieven verschillen per gemeente en per type ondersteuning. Voor begeleiding individueel liggen de PGB-tarieven doorgaans tussen de 20 en 50 euro per uur bij een professionele zorgverlener, en tussen de 15 en 25 euro per uur bij een niet-professionele zorgverlener uit het sociaal netwerk. Voor dagbesteding liggen de tarieven meestal tussen de 20 en 60 euro per dagdeel. Huishoudelijke hulp via PGB wordt vaak vergoed tegen 15 tot 25 euro per uur.

PGB-tarieven via de WLZ

Bij de WLZ wordt de hoogte van het PGB bepaald door uw zorgprofiel (ook wel zorgzwaartepakket genoemd). Elk zorgprofiel heeft een vastgesteld maximaal PGB-bedrag per jaar. De bedragen variëren sterk: van enkele duizenden euro's per jaar voor lichtere profielen tot meer dan 80.000 euro per jaar voor de zwaarste zorgprofielen. Het zorgkantoor informeert u over het exacte bedrag dat bij uw indicatie hoort. Houd er rekening mee dat het PGB-tarief doorgaans circa 75% bedraagt van het tarief voor zorg in natura.

Verschil professioneel en niet-professioneel tarief

Een belangrijk onderscheid is het verschil tussen het professionele en het niet-professionele (sociaal netwerk) tarief. Wanneer u een gediplomeerde zorgverlener of een zorgorganisatie inhuurt, geldt het professionele tarief. Wanneer u iemand uit uw eigen netwerk inhuurt, zoals een familielid, buurvrouw of vriend, geldt het lagere sociaal-netwerktarief. Dit verschil bestaat omdat professionele zorgverleners hogere kosten hebben, zoals verzekeringen, bijscholing en overhead.

Waar kunt u het PGB aan besteden?

Het PGB mag uitsluitend worden besteed aan de zorg en ondersteuning waarvoor het is toegekend. De precieze bestedingsmogelijkheden hangen af van uw indicatie, maar de meest voorkomende bestedingsdoelen voor ouderen zijn:

Dagbesteding en dagopvang

Een veelgebruikte besteding van het PGB is dagbesteding voor ouderen of dagopvang. Met een PGB kiest u zelf de locatie die het beste past bij de wensen en behoeften van de oudere. Dit kan een reguliere dagopvanglocatie zijn, maar ook een zorgboerderij, een atelier of een andere kleinschalige voorziening. Veel ouderen en mantelzorgers waarderen deze keuzevrijheid, omdat zij hiermee een locatie kunnen vinden die echt aansluit bij de interesses en het karakter van de oudere. Bekijk dagopvanglocaties bij u in de buurt, bijvoorbeeld in Amsterdam.

Persoonlijke verzorging en verpleging

Met een PGB via de ZVW of WLZ kunt u thuiszorg inkopen voor persoonlijke verzorging (hulp bij wassen, aankleden, medicijnen) en verpleging (wondverzorging, injecties). U kiest zelf de zorgverlener en bepaalt samen wanneer de zorg wordt geleverd. Dit is vooral fijn voor ouderen die een vaste verzorger prefereren of die de zorg op specifieke tijdstippen nodig hebben.

Begeleiding individueel en groepsbegeleiding

PGB-gelden via de WMO worden vaak besteed aan individuele begeleiding, zoals hulp bij het organiseren van het huishouden, het bijhouden van de administratie, het structureren van de dag of het begeleiden bij sociale activiteiten. Ook groepsbegeleiding, zoals deelname aan een activiteitengroep of een ontmoetingsgroep, kan met het PGB worden bekostigd.

Huishoudelijke hulp

In veel gemeenten kunt u een PGB aanvragen voor huishoudelijke hulp. Hiermee huurt u zelf iemand in die helpt met schoonmaken, stofzuigen, de was doen en boodschappen doen. Het voordeel is dat u zelf bepaalt wie er bij u over de vloer komt, wat voor veel ouderen een belangrijke factor is voor hun gevoel van veiligheid en vertrouwen.

Kortdurend verblijf en logeeropvang

Met een PGB via de WLZ of WMO kunt u in sommige gevallen ook kortdurend verblijf of logeeropvang inkopen. Dit biedt de mantelzorger tijdelijk respijt, terwijl de oudere in een veilige omgeving verblijft. Denk aan een weekend in een zorghotel of een week logeeropvang wanneer de mantelzorger op vakantie gaat.

PGB verantwoorden via de SVB: het trekkingsrecht

Sinds 2015 werkt het PGB via het zogenaamde trekkingsrecht. Dit betekent dat het PGB-budget niet op uw eigen bankrekening wordt gestort, maar wordt beheerd door de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De SVB fungeert als een tussenpersoon die de betalingen aan uw zorgverleners verzorgt.

Hoe werkt het trekkingsrecht?

Het proces verloopt als volgt: u sluit een zorgovereenkomst af met uw zorgverlener en stuurt deze naar de SVB ter goedkeuring. De SVB controleert of de overeenkomst voldoet aan de regels. Zodra de overeenkomst is goedgekeurd, kan de zorgverlener declaraties indienen of worden periodieke betalingen ingepland. U ontvangt een melding via het SVB-portaal (Mijn PGB) en keurt de declaratie goed. De SVB betaalt vervolgens de zorgverlener uit vanuit uw PGB-budget.

Het SVB-portaal: Mijn PGB

Via het online portaal Mijn PGB op de website van de SVB kunt u uw budget inzien, declaraties goedkeuren en de status van betalingen volgen. U logt in met uw DigiD. Het portaal geeft een helder overzicht van uw totale budget, het bestede bedrag en het resterende bedrag. Het is verstandig om regelmatig in te loggen om te controleren of alles klopt en om declaraties tijdig goed te keuren, zodat uw zorgverleners op tijd worden betaald.

Twee betalingsvormen

Er zijn twee manieren waarop de SVB uw zorgverleners betaalt. Bij een declaratie achteraf dient de zorgverlener na afloop van een periode een declaratie in voor de gewerkte uren. U keurt de declaratie goed en de SVB betaalt uit. Bij een periodieke betaling (vast maandbedrag) wordt maandelijks automatisch een vast bedrag uitbetaald aan de zorgverlener, op basis van de afspraken in de zorgovereenkomst. Welke vorm het beste past, hangt af van het type zorg en de afspraken met uw zorgverlener.

Praktische tips voor PGB-houders

Het beheren van een PGB vraagt om organisatie en overzicht. Met de volgende tips houdt u grip op uw budget en zorgt u ervoor dat alles soepel verloopt.

Tip 1: Houd een eigen administratie bij

Hoewel de SVB de betalingen beheert, is het verstandig om zelf ook een administratie bij te houden. Noteer welke zorg is geleverd, hoeveel uren er zijn gewerkt en welke bedragen zijn gedeclareerd. Bewaar kopieen van alle zorgovereenkomsten, declaraties en correspondentie. Dit helpt u om het overzicht te bewaren en is nuttig bij eventuele vragen of controles.

Tip 2: Controleer uw budget regelmatig

Log regelmatig in op het SVB-portaal om te controleren of uw budget op schema ligt. Het kan voorkomen dat u meer of minder zorg gebruikt dan gepland. Door tijdig bij te sturen, voorkomt u dat u aan het einde van de periode budget overhoudt (dat wordt teruggevorderd) of dat u tekort komt.

Tip 3: Stel duidelijke afspraken op

Maak heldere afspraken met uw zorgverleners over werktijden, taken, vakantiedagen, ziektevervanging en opzegtermijnen. Leg alles vast in de zorgovereenkomst. Goede afspraken vooraf voorkomen misverstanden achteraf en zorgen voor een prettige werkrelatie.

Tip 4: Maak gebruik van gratis ondersteuning

Er zijn verschillende organisaties die gratis ondersteuning bieden aan PGB-houders. Per Saldo is de belangenvereniging voor PGB-houders en biedt juridisch advies, modelovereenkomsten en een helpdesk. Onafhankelijke clientondersteuners via MEE of Zorgbelang kunnen helpen bij de aanvraag en het beheer. En de SVB zelf biedt voorlichting en hulp bij het gebruik van het portaal.

Tip 5: Bereid u voor op herindicatie

Een PGB wordt altijd voor een bepaalde periode toegekend. Voordat deze periode afloopt, moet u een herindicatie aanvragen om de zorg voort te zetten. Begin hier ruim op tijd mee, minimaal drie maanden voor de einddatum, om te voorkomen dat u zonder budget komt te zitten. Uw gemeente of zorgkantoor informeert u doorgaans wanneer de herindicatie moet plaatsvinden.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Het persoonsgebonden budget biedt ouderen en hun mantelzorgers de mogelijkheid om zelf de regie te voeren over de zorg. Met een PGB kiest u zelf uw zorgverleners, bepaalt u wanneer de zorg wordt geleverd en kunt u de zorg afstemmen op uw persoonlijke wensen en behoeften. Of het nu gaat om dagbesteding, thuiszorg, begeleiding of huishoudelijke hulp: het PGB maakt het mogelijk om zorg op maat in te kopen.

Tegelijkertijd vraagt een PGB om organisatietalent en administratieve vaardigheden. Het is belangrijk om vooraf goed te overwegen of u of uw vertegenwoordiger de verantwoordelijkheden aankan. Maak gebruik van de beschikbare ondersteuning, zoals onafhankelijke clientondersteuners en de belangenvereniging Per Saldo. En vergeet niet: u kunt het PGB ook combineren met zorg in natura, zodat u het beste van beide werelden benut.

Wilt u meer weten over de verschillende soorten ouderenzorg in Nederland? Of wilt u weten hoe u een indicatie aanvraagt? Lees dan onze andere kennisbankartikelen voor meer informatie.